Het wedstrijdelement bestaat uit het beoordelen van het spel van beide
teams. Een ter zake kundige jury (de rechters), geven hun waardering
door middel van punten van 0 tot 5 voor het vertoonde spel. De eerste
taak van de rechters is het bewaken van de voortgang van de wedstrijd.
Om te zorgen dat de gehele voorstelling voor spelers en publiek interessant
blijft moet er vaart in de wedstrijd blijven. Dat betekent vooral
dat de rechters erop letten dat er niet te lang wordt stil gestaan
bij zaken die niet direct met spel te maken hebben. Daarnaast dienen
rechters er op toe te zien, dat het spel aantrekkelijk blijft (wordt).
Dit bereiken ze onder andere door er voor te zorgen dat er voldoende
variatie is. Als er te weinig variatie in een wedstrijd zit, grijpen
de rechters in door zelf de spelvorm te bepalen. Wordt er teveel gepraat,
dan kan men uitdagen tot een non-verbale scène. Of een scène
met diepgang en wanneer die ontbreekt.
Een
taak van de rechters is ook het doorhakken van knopen, wanneer het
voor de spelers niet duidelijk is, welke locatie, relatie, etc door
het publiek wordt gegeven. De regel is, dat de spelers moeten werken
met het eerste gegeven, dat door het publiek aangedragen wordt. Dit
is echter niet altijd mogelijk. Vaak worden meerdere gegevens tegelijkertijd
geroepen. De rechter moet dan ingrijpen en een keuze maken. Rechters
moeten ook ingrijpen, als het gegeven uit het publiek niet geschikt,
seksistisch, racistisch of iets dergelijks is. Onder niet geschikt
valt bijvoorbeeld ook de herhaling van een suggestie die eerder die
wedstrijd al een aantal keren is geroepen. Na drie keer 'zwembad'
willen zowel spelers als publiek wel weer eens een andere locatie.
De rechters moeten zorgen voor een goede voortgang van zowel de hele
wedstrijd als de afzonderlijke scenes. Doordat bij theatersport alle
scènes geïmproviseerd worden, komt ook wel voor dat een
scène niet loopt. De rechters moeten dan ingrijpen. Een slechte
scène is voor niemand prettig. Voor het publiek niet, maar
voor de spelers evenmin. Het is beter in te grijpen, dan de spelers
lang door te laten modderen. Als de spelers in een scène moeite
hebben om een thema of probleem te vinden, of als de spelers een potentieel
goede scène maar niet weten af te ronden, kunnen de rechters
de scène stilzetten en aan het publiek om een suggestie vragen.
De vraag die het publiek gesteld wordt moet zo concreet mogelijk zijn.
De 30-seconden-regel
gebruiken de rechters, als een scène te lang duurt. De belangrijkste
dingen zijn al gebeurd en de scène wacht eigenlijk alleen nog
maar op een eind. Soms gebeurt het dat spelers dit einde onnodig lang
uitstellen en steeds opnieuw nieuwe spel impulsen geven. Als
het spel saai wordt, moeten de rechters de afweging maken of ze een
suggestie uit de zaal vragen, of 'nog 30 seconden' geven.
De rechters moeten controleren of de spelregels worden gevolgd en
indien nodig 'straffen' uitdelen. Naast de regeltjes van een game
zijn de belangrijkste regels: Spelers mogen geen spel impulsen van
medespelers blokkeren. Strafmaatregel is de gele kaart. Spelers mogen
geen racistische, seksistische, en andere 'kwetsende' opmerkingen
maken. Met als strafmaatregel de rode kaart. Een gegeven gele kaart
wordt gestraft met het spelen van een decorstuk in de eerste scène
van de tegenstander. Een rode kaart wordt gestraft met een solo van
een minuut. Het onderwerp van de solo wordt gevraagd aan het publiek.
Straffen uitdelen wordt vaak gewaardeerd door het publiek. De rechters
moeten echter wel geloofwaardig zijn. Straffen om het straffen wordt
weer niet getolereerd.
Tijdswaarneming: Voor een aantal spelvormen is het nodig de tijd waar
te nemen. Ook dit is een taak van de rechters. Daarnaast moet iemand
na een 'nog 30 seconden' de tijd bijhouden. Ook is het bij sommige
spelvormen gebruikelijk dat de rechters de tijd roepen. Bij de spelvorm
Cluedo roept men bijvoorbeeld 'nog 1 minuut' en 'nog 30 seconden'.
Als de tijd om is, blaast een van de rechters de toeter. De spelers
moeten dan direct stoppen met spelen.
Amusement (is het leuk, ontroerend of juist spannend om naar
te kijken) Sommige rechter verstaan onder amusement het aantal keren
dat men heeft gelachen. Weer andere rechters gebruiken dit instrument
om te reageren op de inhoud: 'ik houd niet van ijs'. Amusement is
eigenlijk de enige van de drie beoordelingen, waarbij dergelijke beschouwingen
mogen meewegen. De rechter amusement zou niet alleen naar humor moeten
kijken. Sommige scènes zijn mooi, interessant om naar te kijken
ook zonder dat er hardop om gelachen moet worden. Een dergelijke scène
verdient net zo goed een hoge amusement waardering. De beoordeling
voor amusement staat bijna altijd een beetje los van de andere twee.
Het blijft een kwestie van smaak, gevoel voor humor, etc. Bovendien
kan een rechter iemand gewoon willen belonen, omdat-ie erg z'n best
heft gedaan, al is het een en ander niet helemaal uit de verf gekomen.
Techniek (is de game op de juiste manier toegepast) wordt beoordeeld
op een aantal categorieën: definiëren, de theatersportregels,
samenspel, verwerken van uitdaging in de game. Onder definiëren
wordt het neerzetten van het decor en de decorstukken, met behulp
van mime-spel, verstaan. Als men eenmaal iets gedefinieerd heeft,
zal je die definitie de rest van de scène vol moeten proberen
te houden. Ook personages worden gedefinieerd. Ook hiervan moet in
de loop van een scène zo min mogenlijk afgeweken worden. Een
bakker blijft bakker en wordt niet ineens slager. Hij mag natuurlijk
wel naast bakker ook vader zijn. Alle spelers proberen zich aan die
definities te houden, zowel de speler die bakker speelt, als de andere
spelers, die hem of haar aanspreken. Bij dubbelrollen moet daarom
goed duidelijk zijn dat een ander personage gespeeld wordt, dit om
misverstanden te voorkomen.
De
belangrijkste typische theatersportregel waar rekening mee moet worden
gehouden, is het niet blokkeren, dus altijd accepteren. Wat ook meeweegt
is, of de spelers het zichzelf makkelijk of juist moeilijk hebben
gemaakt. Spel wordt vaak interessanter als een speler het zichzelf
moeilijk maakt.
Inhoud beoordelen (gaat het ergens over, wordt er een verhaal
verteld) is vaak een lasige, aangezien het erg moeilijk is hierbij
vaste regels te formuleren. Enkele richtlijnen zijn echter wel te
geven; is er een reden tot handelen? In een scène wordt in
het begin een ideaal gekozen. Dit kan het goed willen kunnen afwassen
zijn, het halen van de bus, etc. De rest van de scène wordt
ingevuld met pogingen om dit te bereiken. Aan het eind is het bereikt,
of niet. Bij veel spelvormen hoeft het ideaal niet groot te zijn.
Bij inhoud hoort ook het omgaan met de gegevens die het publiek of
de rechter gegeven heeft. Iedere gebeurtenis op het podium zou in
principe iets te maken moeten hebben met het ideaal en de manier om
dat te bereiken. Om dat te kunnen bereiken moeten spelers het aantal
gegevens beperkt proberen te houden. Meer gegevens betekent immers,
dat meer dingen terug moeten komen. Vaak zijn dit soort gegevens dan
ook een vorm van uitstel. Iets waar ook opgelet moet worden.
Een
andere afweging bij de beoordeling van de inhoud gebeurt aan de hand
van de uitdaging. Als men is uitgedaagd tot het spelen van een "stoffige
scène", dient dit 'stoffige' ook terug te komen in het
verhaal.
